TAKING TOO LONG?
CLICK/TAP HERE TO CLOSE LOADING SCREEN.
CLOSE SEARCH

Prebisore Ilusoak

Xabier Amurizak idatzia, bere nobeletako batean: “Aitita Eolio prebisore ilusoa izan zen”.

“Prebisore”, eta ez hiztegiak dakartzan “zuhur” edo “ernai”, ezta “aurre-ikusle” modukorik ere.

“Ilusoa”, eta ez hiztegiak dakartzan “inozo” edo “sinesbera”, ezta “baikor” modukorik ere.

Prebisore ilusoak izan ote ziren euskara batuaren koordenadak ezarri zituztenak?

Euskararen zabalkundea ez da katalanarena bezain modu arrakastatsuan gertatu, baina katalanaren zabalkunde arrakastatsuak ez dauka euskararen nola-halakoaren bezainbesteko meriturik. Azken batean, katalana eta espainola oso hizkuntza antzekoak direlako, ia hizkuntza berbera ez esatearren. Antzekoagoak, haien artean, arratiarra eta aetza baino. Beraz, nahikoa da euskararen zabalkundearen porrotaren kontuagatik euskaldunok gure burua jipoitzeaz. Arrakasta erdiestea, euskaldunontzat, askoz zailagoa zelako. Euskal Herrian egoera soziolinguistikoa bazelako hamaika aldiz korapilatsuagoa, abiapuntuz.

Eta baita, ondoren, Euskaltzaindiak zabaldutako euskara batuaren eredu, neurri batean, zaputzarengatik ere.

Neurri aski inoperantegi batean, garbizaletasunean oinarrituta egoteak, euskarazko hiztegietara igo gabe euskaldun gehienek erabat barneraturik zituzten espainolezko hitz eta esamoldeak –prebisore, iluso- eta haien ordez proposatuta, ordea, euskaldun gehienentzat praktikoki ezezagunak ziren euskarazko hitzak, hiztun euskaldun pilo bat erretraitu egin zituelako euskararekiko.

Zenbait kasutan, baita era gogorrean betirako akonplejatu ere, batez ere euskaldun zahar arrunt ugari, haien euskara dialektal ezinbestez espainoldua kaka zaharra zelakoan.

Ondorioz, zera gertatu da: euskaldun zahar nahiz berri askori, euskara batua egiten zaiela ez-komunikatiboa. Batez ere, delako errejistro informaletan. Normala den moduan, hiztun gehienek momentuz ez dakitelako euskara batua, informal egiteko, nola apurtu edo dekonstruitu.

Orduan, ongi ezagutzen duten hizkuntza apurtu edo dekonstruituan baino (euskalkian ala espainolez, edo bietan) ez dituzte euskaldun horiek aurkitzen –behar linguistiko bati buruz ari gara- komunikazio kolokialetarako esamolde egoki gehienak.

Bizitza errealean bezala, baita fikzioan ere. Adibidez bikoiztutako pelikuletan, telebistan ia inork aguantatzen ez dituenak, ikusle gehienei martzianoa bezain gertukoa egiten zaielako bertan ageri den bikoiztutako euskara ustez eta kolokiala.

Hortik datoz bikoiztutako filmek euskal telebistan izaten dituzten audientzia datu hutsalak, eta baita, horretaz ia inork hitz egin ez arren, bai euskarazko beste komunikabide askok –euskal telebistak ia bere osoan ez ezik euskarazko prentsa gehienak- eta baita euskal literaturak, orohar, duten harrera komertzial eskasa. Horietan guztietan, erabilitako euskara eredua Euskaltzaindiak indar agintzaile sinboliko ia gaindiezinaz hobetsi edo aholkatu izan duen euskara eredu garbizalearen gatibu gelditu delako. Badirudi irratia gehiago libratzen dela gatibutasun horretatik, bertan ahozkotasuna askoz bapatekoagoa eta kontrolagaitzagoa delako.

Euskaltzaindiaren eredu garbizale eta aski inoperantearen gatibu, baiki, Euskal Telebista ez ezik euskarazko literatura eta baita prentsa idatzi gehiena ere.

Ikustea besterik ez da behar, arrakasta masibotik zein urrun dauden hedabide ia guztiak, batzuetan ideolojikoki oso desberdinak izan arren. Maila teorikoan hor kanpoan -bereziki unibertsitatean- listo asko ibili arren, modurik kontundenteenean beti hitz egiteko prest, euskal telebistari buruz batez ere, haien esku balego bezala, zerbitzu sozial egoki baterako ez ezik, arrakasta komertzialerako giltza, ya, seguru baietz. Baina hain da argigarria, baita ezker abertzalea boterean izaniko tokietan ere, normalean soziolinguistikoki ondoen dauden eskualdeak, zein zaila izan zaion, ia ezinezkoa, euskara erabateko normalizazioraino zabaltzea…

Are oztopo exojeno garbirik ez dagoen herrietan ere. Askotan, bertako herritar zein agintari euskaltzaleenen inkonprensio eta exazperaziorako.

Arazoaren parte ez txikia, esan bezala, zabaldutako hizkuntza ereduan badagoela, berriki arte, ia inork ikusi nahi izan ez duelako, menturaz. Halako itsutasun historiko moduko hori, aposteriori, primeran ulertzen bada ere. Nola ez da, bada, ulertuko? Duela 40-50 urte hartu beharreko erabaki linguistiko haiek, orduan, nahiko hil ala bizikoak izango zirelako. Are gehiago, zera ikusirik: euskarak ez zuela ia sekula kontsiderazio kulturik izan historian zehar. Gauzak horrela, priorizatu edo lehenetsi egin beharko zen, normala den moduan, eredu ahalik eta garbiena, eta ez, preseski, espainolak zabartutakoa. Ados! Nork egingo zuen kontrakoa?

Normala den moduan –lojikoena dirudien moduan!-diglosiaren aurka borrokatzeko, euskaratik espainola erauztea bazelako, zalantzarik gabe, biderik zentzudunena, ezta?

Ba agian zer, eta kontrakoa egin behar zen orduan: euskaldun gehienek oso oso barneraturik zituzten erdal hitz zein esamolde espainol ugariok, euskara mota desberdinen arteko zubi edo aglutinante –eranskari- modura erabili.

Hegoaldeko euskaraz ari naiz: trinkotzea lortu izan balitz, hizkuntza gune handi, dentso eta ondorioz –grabitatearen legeari jarraiki- denontzat erakargarri, baita iparraldekoentzat ere, suertatu izango zena.

Ez da ahaztu behar katalana erraz konpaktatu izan dela, hain zuzen ere, espainolaren oso antzekoa delako. Antzekotasun hori izan da, katalan hizkuntzan barneratzeko, aski sarbide komodoa, bai espainolaren inposaketa urte gogorren ondorioz katalana ia galdu edo erdipurdi jakingo zuten bertako askorentzat, eta baita -zer esanik ez- kanpotik etorri eta katalanez ezer ez zekiten espainolentzat ere. Baina euskararekin, Euskal Herriko biztanleak, linguistikoki, antzeko egoeran -edo are okerragoan- izan arren, kontrakoa gertatu zen: hautatutako hizkuntza eredua espainoletik ahalik eta aldenduen egotea –lojikoki, teorian- bilatzen zelako. Praktikan, gerora ikusi da, zoritxarrez, beharbada Euskal Herriak ez zeukala, orduan, indar sobranterik euskalkietan ohikoak ziren espainolezko hitz eta esamolde askorik gabeko euskara ofizial bakar eta berriztu bati arrakastarako aukera nahikorekin ekiteko.

Kontrakoa egin behar al zen?

Hau da: tarte batez, egoera soziolinguistiko diglosikoarekin estratejikoki bat eginda, nork bere buruari txertoa edo bakuna jartzen dionaren antzera, euskara modu itxuraz zabar horretan zabaltzen hasi, espainolezko hitz eta esamolde gehienei muzin egin gabe.

Gero bai: fase diglosiko hori ongi burututakoan, behin eta estratejia homeopatiko moduko horrekin bukatu ostean beraz, prozesuan nagusitasuna hartu beharko zuten, nola ez, hizkuntzaren garbizaleek -garbizale edo, beste barik, euskararen tradizio errotu guztien ezagule eta aditu handiek- euskarari itzularazteko berezko dituen ahalik eta errekurtso aberats gehienak edo guztiak.

Ados.

Baina ez hasiera hasieratik, gerora ikusi izan den moduan, halakorik hasieratik egiteak erronka handiegia zekarkielako hiztun gehiegiri, batez ere euskaldun zaharrei.

Badakit orain oso erraza dela hitz egitea. Hau esateko edo ia edozer esateko.

Normala den moduan, garai hartako euskaltzainei ezinezkoa izan zitzaien zetorrenari igartzea.

Hau da, euskara batu garbizalearen erronka itzelari heltzeak hiztun ez profesionalei ekarri behar zien, eta ondorioz gehienek bete behar ez zuten, lanaren nolakotasunari antzematea. Hiztun ez profesionalen bizimodu arruntetan, norberaren bizimoduaren parte nagusi bat ia konsagratu behar izatea zertan, eta hizkuntza minorizatu baten berreskurapenean, jatorriz norberaren hizkuntza bada ere, ez delako lehentasunen arteko lehena izaten ez hemen ez seguruenik beste inon.

Begira Irlandari.

Ez aipatzearren hizkuntzaren bizipen estetikoa: norberarena izan ohi ez den eredu linguistiko berri bati heltzean, kasu honetan batuari, transformismotik ere badaukan ariketa intimo eta oso intentsoa denez gero, aldeko kondizioak beharko ditu hiztunak, ahalik eta aldekoenak.

Duela 40 urte euskaldunon kasuan, inolaz ere, ematen ez zirenak.

Ez naiz bakarrik ari errepresio kontextuez, baizik eta baita egoera soziolinguistiko kontsolidatuez ere. Gure kasuan, arestikoen ondorio badira ere. Alegia, errepresioak ekarritako erdararen nagusitasuna manifestatzen da euskaratik kanpo eta baita euskararen barruan ere.

Gauzak horrela, beraz, erraztu beharra zegoen euskara batuaren zabaltze berez inzierto edo dudazkoa.

Abiapuntuz, ez halako garbizale jarrita.

Baina nola antzeman orduan!

Orain, euskara eredu komertzialki zaputz horren gatibu bizi da euskaldungoa, argitzal ikaragarrien artean. Hiztun batzuk badira, kualifikatu edo super-kualifikatuak. Eta besteak, gehienak, gero eta desastreago, espainol noranahiko eta omnipresentea eskura izanda, motibazioz inoiz baino eskasago dabiltzanak, euskara profesional horri heldu, eta haien egunerokotasunean kalzadorez sartzeko.

Baina orain oso berandu ematen du euskara batu dekonstruituago (momentuz erdararen bitartez, nahi eta nahi ez,) eta, ondorioz, askoz zabarragoa hedabide ofizialetan eta administrazioan onartzeko.

Euskararen profesionalok ez genuke onartuko, orain, euskararen barruan lexiko itxuraz españolizanterik. Neurria hartu eta gero, hiru hamarkadatan zehar landu ostean, Euskaltzaindiak hobetsitako garbiagoari. Bai horixe; sekulako kirrinka egingo liguke, bapatean, “influentziatu” bezalako aditzak, 30 urte pasa ostean, berriz entzun edo irakurri behar izateak. Baina euskaratik bizi ez diren hiztun aktibo eta ez profesional askok -halakorik inon gelditzen baldin bada- eskertu egingo liguke, nago, halako eredu itxuraz zabarrago bati ekingo bagenio.

Ez dakit, ez nago seguru.

Ez dakit zer egin behar den.

Gainera, norabide aldaketa erabakiko bagenu ere, ez dakit egiteko gauza izango ote ginatekeen, honezgero garbizalekeriak kutsatuegi gaudelako gehienok eta, dirudienez, barne inplosio baterantz daramagu euskara.

Euskarak sekula izan duen elite linguistikorik zabalena osatzen dugu -milaka lagunek osatua!- eta, ordea, bakarrik eta triste sentitzen gara, inork ikusiko ez bagintu bezala, gailur jendetsu bezain isolatu horretan.

Duela 30 urte, hizkuntza eredu errazagoa eta komertzialagoa suertatuko zen euskara lexikoki zabarragoa. Bere zabarrean, arrakasta sozialerako askoz aukera handiagoak bazituena, orain arte ofizialki zabaldu izan den eredu garbiagoak -edo ez hain espainolduak- baino. Ikustea besterik ez da behar, oraindik ere, zein egoera patetikoak ematen diren kazetaritzan eta literaturan, esate baterako, euskaraz idazten dutenen lagun giro zein familia barruan, non adiskide eta senide asko eta asko ez baitira gauza izaten, ezin gertuago dituzten kazetari eta idazle lagun edo familia-kide maite horien lanak edo obrak, ezta irakurtzeko ere. Euskaltzaindiak hobetsi edo aholkatutako euskara eredu garbizalearen ondorioz, dozenaka hitz eta esamolde ez-ohiko aurkitzerakoan normalean motibazioa galtzen dutelako. Oso gauza tristea, ez bakarrik adin bateko alfabetatu-gabeen artean gertatzen ari dena, baizik eta, baita ere, ikastolara joan izandakoen artean ere. Ikusten denez, edade batetik aurrera, euskaradunen bideak erabat bereizten direlako. Euskara eredu ofizialari ganoraz heltzeko lan nahikoa egiten dutenak, ondoren, euskararen profesional bilakatzen dira –irakasle, teknikari, kazetari, itzultzaile- eta besteak bidean gelditzen dira, kitto.

Nahiz eta oso geltoki desberdinetan gelditu, bizi diren herrietan euskarak sozialki duen presentziaren arabera normalean. Baliteke oso herri euskaldun batean bizi den norbaitek euskalkian hitz egiteari bai eustea eta ez, esate baterako, prentsa eta -are gutxiago- literatura irakurtzeari. Toki ez euskaldunetan bizi diren hiztun gehienak, ordea, ikastola utzi ostean ez dira euskara eredu ofizialera bueltatuko, salbuespenak salbu, ezta hiztun gisa ere.

Gaur egun, gero eta handiagoa da -batez ere toki ez euskaldunetan- euskaraz teorian badakiten gazteen artean irekitzen ari den arrakala. Nahiz eta denak antzeko ikastoletatik pasa, gero batzuek badaukate sekulako euskara maila –biharko profesionalak- eta besteak –gehiengo ustez eta elebidun hori- erabateko inopian gelditzen dira euskararekiko

Ez dirudi ezta ikastolan ibili direnik ere.

Gauzak horrela, erreakzioz noski, zenbait tokitan euskalkiak indartzen ari dira, oraindik ere gune linguistiko dentsoak osatzeko gauza badirelako, fisikoki nahiz estetikoki erakargarriak beraz, gune txikiak badira ere.

Lena gexa erutenginan baine hamen nakazu bizuneako
Beti barre bateaz arpexan
Sekulako neska jatorra za
Zure edadeako oso maduri za
Guapisimi za
Ia laster eotengazen kariño

 

Kategoria: Artikuluak


*

  1. cheapest price australia http://kentandmedwaygrowthhub.org.uk/wp-content/uploads/2017/05/pharmacy/elitan.html buy generic.
  2. to buy over the counter http://cocktailcup.ca/wp-content/uploads/2016/01/pharmacy/arendal.html for sale us.
  3. treatment cost http://kurt-security.com/wp-content/languages/pharmacy/uniflex.html Order pills.
  4. Buy over the counter in canada http://www.cleanindia.org/wp-content/pharmacy/contracep.html How much does cost in new zealand.
  5. Buy real online usa http://burlingtondowntown.ca/news/img/pharmacy/fangan.html can i get in canada.
  6. cheapest generic uk http://winnerbikeshop.rs/wp-content/uploads/pharmacy/minoxidil.html Canada merck.
  7. buy new zealand http://fearzero.com/wp-content/uploads/2017/01/pharmacy/valcap.html cost without insurance.
  8. Pills for sale usa http://www.evolvor.com/health/wp-includes/certificates/pharmacy/epitomax.html is ordering online safe.
  9. medicine cost http://weslowrey.com/wp-content/uploads/pharmacy/flovent.html buy.
  10. new cost of in canada http://pmwyre.com/wp-content/languages/plugins/pharmacy/pansec.html over the counter south africa.
  11. generic price uk http://www.switch2.co.uk/wp-includes/certificates/pharmacy/flumil.html average price.
  12. ADP
    Prices in mexico http://www.adpdirectltd.co.uk/wp-docs/pharmacy/estalis.html low price.
  13. Where can I buy online uk http://designermenu.co.uk/wp-content/pharmacy/finax.html what does a pill cost.
  14. Australia prescription http://www.opsint.com/wp-docs/pharmacy/ciprodex.html usa over the counter.
  15. Buy cheap next day delivery http://www.davejohnsondesign.co.uk/online-payments/pharmacy/index-58.html online no prior prescription canada.
  16. Where can I buy over the counter in europe http://gardens-4-u.com/css/pharmacy/ascriptin.html online no prior prescription.
  17. Generic lowest price http://www.angiemcampbell.com/wp-docs/pharmacy/ospamox.html order discount.
  18. Order overnight http://www.pccareuk.com/home/pharmacy/admac.html online no prior prescription uk.
  19. For sale new zealand http://www.wendydaws.co.uk/wp-content/pharmacy/menaelle.html buy cheap tablets.
  20. Price canada http://tradesmensdirectory.com/photos/pharmacy/repaglinide.html get cheap online.
  21. Order generic overnight http://www.students4houses.co.uk/wp-content/pharmacy/prozin.html buying generic online safe.
  22. Where can I buy online safely http://hertsparentcarers.org.uk/wp-content/languages/pharmacy/novacan.html order tablets.
  23. billiga billigt, http://sverige-apotek.life/alpiny.html , generisk online Sverige.
  24. Eugenenoume
  25. JJ Agirre
    Eskertzen dira Ferminen hausnarketak, ados egon zein ez, eztabaida betean sartzeko aukera ematen dutelako, autore gutxirekin gertatu bezala. Eta horrelako eztabaida libre eta konplexurik gabekoen behar handia daukagu. Horiek esanda, hainbat kontutan bai, baina beste batzuetan ez nator berarekin bat. Filmeetako doblajeez esandakoekin ados nago neurri handi batean.Hala ere, Santik eta Enekok aipatu bezala, auzia oso konplexua da, zeren gipuzkoar edo nafar euskaldunzahar bati baino askoz urrunagokoa egiten baitzaio bizkaieradunari filmetako hizkera askotan bitxi hori. Hedabideekin gertatzen kontu bera gertatzen da neurri handi batean. Harritzekoa da berriak, eta areago eskualdeetako hitzak eta beste aldizkari batzuek, gertutasun gehiago ez agertzea tokian tokiko euskalkiekiko. Tamala. Euskalkiekiko urruntasunari, gehituko nioke lerratze ideologikoa, zenbait hedabideren kasuan. Zilegi dute nahi duten aldera jotzea, baina horrek ere ez die laguntzen gehiago hedatzen. . “Oztopo exojeno garbirik ez dagoen herriak” aipatzen ditu Ferminek. Zein dira horiek? Neronek behintzat, ez ditut ezagutzen. Eskola, eliza, goardia zibila, medikua gehienetan erdalduna, hedabide erdadun askotarikoak etxe guztietan sarturik… Eragile exojeno horiek guztiak euskal herri guztietara heltzen dira. Aldea da, oraindik badirela %70etik gora euskaldun dauzkaten herriak, eta horietan badagoela saiatzea oztopo exojenoei aurre egiten, zein zail gertatzen den ere. . Katalanarekiko konparazioak oso labankorrak gertatu ohi dira. Espainierarekiko / frantsesarekiko gertukotasuna dauzka katalanak abantaila bezainbeste arrisku. Areago, badirudi azken urteetan erabilera maldan behera datorrela Katalunian (Hego Euskal Herrian EZ bezala, datu ofizialei men egin behar bazaie. Nik neuk ez…) . Bizkaierari edota bazenafarrerari (zer esanik ez zubererari) bizkarra eman izana iruditzen zait egin dugun hankasartze handienetako bat. Batuaren zein eredu “gipuzkoartua” sartu dugun ikastetxeetan, eta zeinen desegoki egin dugun askotan. Baita euskaltegi askotan (gehienetan?) ere. Bizkaiko eremu zabaletan, lehendik ere bazegoen gipuzkerarekiko konplexua, biderkatu egin zen batuaren inplementazio zurrunarekin. Gehitu horri urte haietako borroka ideologikoa ere hizkuntzaren alorrera etorri izana (bizkaiera “jeltzaleena” eta batua “ezker abertzalearena”), eta horra egun Bizkaian pairatzen dugun (datu ofizialetan islatzen ez den) gainbehera negargarriaren azalpenetako bat. . Hala ere, arazoa, hautatutako hizkuntza eredua baino (horri eraginik ukatu gabe), apustu politiko zintzorik egin ez izana, hedabide sare nahikoa hedatu ez izana, unibertsitatearen ekarpen txikia, eskaintza ikaragarri mugatuarena baita haur eta gazteen adintarterako ere, EiTBren eredu nire ustez penagarria (salbuespenak…), eta erdarak “gure” egin izana. Zeren eta erdarak euskara bezain gureak badira, eta ezkutatu egiten bada inposatuak izan direla eta egun ere inposatzen zaizkigula, euskara desagertzera kondenatuta baitago. Zertarako nahi dugu euskara, beste “gure” hizkuntzak askoz garatuago, hedatuago, erabat normalizatuta eta internazionalagoak badira? Nola da posible gazteleraren eta franrtsesaren inposaketa eta euskararen ordezkapen prozesua ezkutatzea baita alderdi abertzaleek ere?
    • JJ Agirre
      (Barkatu aurrekoa hirugarren pertsonan idatzi izana. Zuzeun idatzi dut lehenik, eta zuzendu gabe hona ekarri). Aurrerago honakoa diozu: "Hiztun batzuk badira, kualifikatu edo super-kualifikatuak. Eta besteak, gehienak, gero eta desastreago, espainol noranahiko eta omnipresentea eskura izanda, motibazioz inoiz baino eskasago dabiltzanak, euskara profesional horri heldu, eta haien egunerokotasunean kalzadorez sartzeko. Euskarak sekula izan duen elite linguistikorik zabalena osatzen dugu -milaka lagunek osatua!- eta, ordea, bakarrik eta triste sentitzen gara, inork ikusiko ez bagintu bezala, gailur jendetsu bezain isolatu horretan." . "Elitekide" asko eta askok, bere lanorduetara mugatzen du euskarazko jarduna, tamalez. Bere etxean eta inguru hurbilean euskaraz bizitzea oso zaila gertatzen zaiolako, edo besterik gabe, ez diolako euskarari lanerako ez den beste garrantzirik ematen (euskara maila tamalgarriko zenbat irakasle ezagutzen ditugu, adibidez?) Euskararen arazo nagusietako bat, nagusia ez bada, prestigiorik ezarena da. Eredu zabarrak, erdaretako maileguak (are gehiago) areagotzeak, ez zion batere mesederik egingo ziurrenik alde horretatik, aintzat harturik gure gaineko erdaren zaindariek euskararen eznahikotasunarekin daukaten tema, adibidez. . "Euskara eredu ofizialari ganoraz heltzeko lan nahikoa egiten dutenak, ondoren, euskararen profesional bilakatzen dira –irakasle, teknikari, kazetari, itzultzaile- eta besteak bidean gelditzen dira, kitto". Bai, baina ez hizkuntza ereduaren erruz, helduleku, aukera eta tresna erakargarrien eta nahikoen faltaz baizik. Eta batez ere irakasle askoren kasuan, haurreskolatik unibertsitateraino ("berritzeguneetatik" igaroz) onartezinetik gertu dago ikasgeletan darabilten euskara maila. Horri gehitzen badiogu gure "elite" politiko eta ekonomiko abertzaleen (unionistenak aipatzea ere ez du merezi) hizkuntz jokabidea, hizkuntza-eredura heldu aurreko oztopo sorta itzela gertatzen da.
  26. Santi leone
    Hola, Akaso hobe adostasunetik hasten banaiz: nik ere uste dut komenigarria dela euskara batuaren hiztegia zabaltzea, eta bide horretarik Amurizak egin dituen kritika eta proposamen batzuk arrunt egokiak iduritzen zaizkit. Ez dakit espainolezko maileguak onartzea -edo orain artio baino errazago onartzea- bide bakarra denetz. Beharbada ideia ona litzateke -maileguak onartzearekin batera- euskara batua zer den ongi azaltzea, eta hainbat tokitan eskuar ditugun solasak hedatzen saiatzea: ni nekatua bainago urtero esplikatu behar izateaz nire "erran" eta "bertze" ez direla euskalki, batua baizik; etorri bezain fite ez dela frantsesa -"vite, vite" adierazi zidan behin ikasle batek, nik ez nekielakoan edo-, euskara ederra baizik; eta janzteaz gainera, trankil aski beztitzen ahal garela. Hori erranda, gaineratuko nuke konparazioak gorrotagarriak direla, eta Kataluniarekikoak oraindik gorrotagarriagoak, edo, bederen, aski alferrikakoak. Eta, aukeran, sinplistegia iduritzen zait -pittin bat- gure literatura komertzialaren porrota euskara batuaren eredu ustez garbizaleari leporatzea, eta katalanaren arrakasta esplikatzea, berriz, horrek espainolarekin duen antza dela eta. Fenomeno konplexuak kausa bakar batera murriztea ez baita sobera zilegi, nire iduriko. Atxagaren diktuma da: euskaldunak seiheun mila omen gara, baina bortz minutuz etenik egin gabe mintzatzeko gain direnak, ehun mila. Horietarik, zenbat dira irakurle? Aldiz, zenbat dira katalanak? Non dugu Euskal Herrian Gironaren tamainako hiri euskaldun bat -Girona den katalana bezain euskalduna, erran nahi baita-? Non ditugu alderdi unionistetan Vidal-Quadras edo Piqué bezalako hiztun natiboak, katalana edota euskara hedatzearen etsai amorratuak izanda ere -non, alderdi abertzaleetan-? Baina, tira, euskara batuaren errua da best-sellerrik ez badugu. Best-sellerrak, bertzalde, baditugu, erdaratik ekarriak -Araban bizi den hartaz ari naiz-, edo Espainian sarituak -Ondarruko mutil xumeaz ari naiz-. Hiztun natiboak -tira, hiztun natibo batzuk- akonplejatu egin omen ditu euskara batuak. Enekoren pasadizoa gustatu zait, nik kontrakoa ezagutu baitut. Bolada batean, euskaraz "malo sea" nola erran ezin asmatuz ibili nintzen; halako batean, baserri batean, gure semea jostetan ari zen hango gizonarekin, eta haurrak zerbait erranda, "malo sea" bota zuen gizonak; gero, niri begiratu, hasperen egin -nire talibanismoak noraino gogaitzen zuen adierazteko- eta euskaraz bota zuen "ez ahal da izein". Euskaraz ere erran zitekeen, baina, badaezpada ere, lehenik erdaraz bota zuen. Konpleju batzuk euskara batua baino aise zaharragoak dira, edota ez dute horrekin deus ikustekorik. Zenbaitek hain dituzte makuluak gustuko, ezen behar ez direnean ere baliatzen baitituzte. Batzuendako logikoa dena, harrigarria da bertze batzuendako. "Logiko" jotaz idaztea, denok horrela ahoskatzen dugulakoan, ez da logikoa, ideologikoa -edo ideolojikoa- baizik, eta "denok" aipatzen den aldioro gertatzen den bezala, batzuk kanpo uzten ditu. "Logiko" eta "ideologiko" gez idatziz, aukera ematen dugu, alde batetik, hiztun bakoitzak nahi, ahal edo ohitura duen bezala ahoskatzeko, eta bertzetik, bidenabarkoan onartzen dugu ahozko hizkuntza eta hizkuntza idatzia sistema diferenteak direla. Nik jota ez dut jamón bezala ahoskatzen, ya bezala baizik, baina ez dut loyikoa erraten. Enekok bezala, ohar asko nituzke egiteko, baina uste dut idatzitakoa aski dela. Bego horrela.
  27. Eneko Bidegain
    Kaixo Fermin, Ohar asko nituzke egiteko zure artikulua irakurri eta gero. Bata da, Ipar Euskal Herriari buruzkoa. Artikulu osoan aipatzen duzu espainola, ez ordea frantsesa. Logika honekin, Iparraldekook zilegitasun eta behar bera genuke frantseskadak sartzeko. Eta orduan zer komunikazio daukagu gure artean? "Hegoaldeko euskaraz ari naiz: trinkotzea lortu izan balitz, hizkuntza gune handi, dentso eta ondorioz –grabitatearen legeari jarraiki- denontzat erakargarri, baita iparraldekoentzat ere, suertatu izango zena" erakustera ematen duzuna da Iparraldekoak hain gara insignifikanteak, ez daukagula kontuan hartua izateko eskubiderik. Egin zenion elkarrizketan Asiskok eman zizun erantzunarekin bat egiten dut. Artikuluaren muinera etorrita, lexikoa ez zait garrantzitsua iruditzen; lexiko garbizalea ala ez, ez da inportanteena. Egitura eta gramatika dira funtsezkoenak. Dena den, komunikabideek erabiltzen duten euskara artifizialaren kritikarekin ez dut bat egiten. Ez zait justua iruditzen, gainera. Hasteko, euskarazko bikoizketak bezain artifizialak eta jasangaitzak dira espainolezkoak edo frantsesezkoak (adibidez, haur batek Shin Shan euskaraz ezagutu eta gero, ezin du jasan espainolez). Bestetik, euskarazko edukiak ez kontsumitzearen hautuaren arrazoi nagusia ez da hizkuntza: izan daiteke gaitegia, borondate falta, espainolezkoen edo frantsesezkoen lehia handia (daukaten hautu zabalarekin) eta botere ikaragarria. Gure hizkuntzaren ahulezia indar harreman eta botere harremanaren ondorioa da, ez Euskaltzaindiaren hautuaren ondorioa. Bukatzeko, nire aitaren adibidea emango dizut (eta antzeko beste kasu frankoren berri entzun dut): 14 urteak arte bakarrik joan zen eskolara eta hori frantsesez. Ez du ikasi euskara batua. Baina Egunkaria sortu zenean, egunero erosten hasi zen, eta irakurtzen du geroztik. Nahiz eta onartu euskara estandar hori ez zela berea, berehala ohitu zela aitortu zuen. Gauza bera ETBri dagokionez. Beste batzuek, aldiz, nahiago izan dute frantsesez irakurtzen edo telebista ikusten jarraitu "euskara espainoldu" horretan baino. Horrekin erran nahi dudana da irakurle/ikusleak borondatea baldin badu eta eskaintzen zaizkion produktuetan intereseko gaiak aurkitzen baditu, euskara "artifizial" hori ez dela arazoa. Andaluz batentzat espainol estandarra bezala.
    • ferminetxegoien
      Kaixo Eneko, iruditzen zait egia dela diozun guztia, baina jarraitzen dut pentsatzen badela egia ere neuk esandakoa. Nahiz eta, itxura batean, kontu antagonikoak ematen duten, oso posible delako biak batera -eta baita beste asko ere- gertatzea edo gertatu izana. Zentzu horretan, iruditzen zait neuk azaldutakoak funtsezkoagoak izan direla, oro har, eta ez onerako, euskara batuaren zabalkundean. Gutxienez, bai "esaten dena" -lexikoaz ez baita ia ezer esaten- baino askoz modu erabakiorragoan. Lexikoaz haratago ere, asko hitz egin liteke, noski; batez ere gipuzkeratik -zu eta biok bezala- ez gatozenok. Baina orduan bai sartuko ginateke, nago, egindakoaren eta egin beharrekoaren arteko eremu ezin paduratsuagoan. Zer esango dizut, dena ezin da: bizkaierazko aditzak eta deklinabideak askoz gutxiago existitzen dira euskara batuan lapurterazkoak baino. Edo, nahiago baldin baduzu, batuerazkoetatik urrutiago dirudite bizkaiko formek, zuenek baino. Baina dena ezin da. Ebidentea da ezin ditugula bi aditz sistema erabili batera, edo hainbeste deklinabide derberdin kasu bakar baterako. Beraz, lexikoarena bada indargune bat gauzak errazteko eta konpaktatzeko, agian gure esku modu sinplean dagoen tresna bakarra. Espainolaren arabera? Helburua da euskara gune handia, ahalik eta dentsoena, lortzea. Trinko denak inguruko guztia erakartzen duelako. Euskara desberdinen arteko trinkontasuna frantsesaren kolaborazioaz lortuko balitz, neu pozik. Euskara batu frantsestuak zuengana eraman nazan grabitatearen indarrez. Baina zuen kondizioak hamaika aldiz penagarriagoak dira gureak baino. Errepublika letala delako: begira non dagoen katalana Frantzian. Gainera, gu baino askoz hiztun gutxiago zarete. Halere, ez dakit, hegoalde honetan ere, ez ote gabiltzan berandu. Tira, denon artean diskutitzeko modukoa, noski. Milesker!
      • Gilen
        "begira non dagoen katalana Frantzian". Iruditzen zait esaldi horrekin erantzun diozula zeure lehen argudioari.